{"id":845,"date":"2019-08-15T11:54:23","date_gmt":"2019-08-15T11:54:23","guid":{"rendered":"http:\/\/nigelvanschaik.nl\/?p=845"},"modified":"2021-06-03T14:05:01","modified_gmt":"2021-06-03T14:05:01","slug":"de-wijk-die-moest-wijken","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/?p=845","title":{"rendered":"De wijk die moest wijken"},"content":{"rendered":"\n

Net ten noorden van het centrum van Brussel, voorbij waar ooit de middeleeuwse stadswal stond, lag een eeuw lang de volkse Noordwijk. Van oorsprong was het een arbeiderswijk die profiteerde van de goede bereikbaarheid per spoor en het Brussel-Charleroikanaal. De braderiefeesten op de Antwerpsesteenweg, de \u2018slagader\u2019 van de wijk, waren wereldberoemd in Brussel. Gastarbeiders werden er later met open armen ontvangen. De eerste in de Noordwijk geboren generatie kreeg inhaallessen en een aantal maatschappelijk werkers traden zelfs buiten de lokale Sint-Rochuskerk om de nieuwe moslimbevolking niet af te schrikken. Tijdens de kermis gingen groepen feestvierders de hele Antwerpsesteenweg en haar veertig caf\u00e9\u2019s af \u2013 om vervolgens op de terugweg hetzelfde te doen.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
De Noordwijk (geel omlijnd). De Antwerpsesteenweg\u00a0en wit gearceerd het gesloopte gebied.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Toch was de wijk een doorn in het oog van de rest van de stad. Het in 1953 nieuw gebouwde station Brussel-Noord kwam uit op de verkrotte volksbuurt, midden in een stad waarvan de wegen langzaam dichtslibden. Eind jaren \u201960 betekenden de bewoners, migranten zonder stemrecht en bejaarden die geen geld in de gemeentekas lagen, weinig voor de bestuurders van de drie Brusselse gemeenten die het in de wijk voor het zeggen hadden. Ten slotte lag de wijk op de rand van die drie gemeenten, ver van de stadhuizen en de middenstand.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
E\u00e9n van de World Trade Center-Torens in Brussel met de tekst \u2018The Future is Here\u2019 op de gevel. Het woord \u2018is\u2019 is weggevallen. De toren wordt momenteel gerenoveerd en er wordt asbest verwijderd.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Onverbiddelijk<\/h3>\n\n\n\n
\n

“Mijn beste medeburgers. Belgi\u00eb gaat in een andere dimensie terechtkomen. En de bewoners van dit land zullen ruimer leven en denken. Althans, indien zij daartoe bereid zijn.”<\/p>\u2014 Paul Vanden Boeynants, premier van Belgi\u00eb in 1966-1968 en 1978-1979<\/cite><\/blockquote>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Met deze zinnen sprak premier Paul Vanden Boeynants Belgi\u00eb toe toen hij op 17 februari 1967 het Manhattanplan aankondigde, een ingrijpende verandering van de Noordwijk. De handtekening van de koning stond al onder het \u2018bijzondere plan van aanleg\u2019. Na de sloop van welgeteld 536.900 vierkante meter aan volksbuurt moesten er 70 torens van tussen 18 en 162 meter hoog gebouwd worden. Al die torens moesten langs twee enorme snelwegen komen te liggen. De wijk moest het kruispunt worden van twee internationale snelwegen; Londen-Istanbul en Lissabon-Stockholm. Iedereen die in de wijk ging wonen of werken zou over voetpaden dertien meter boven de grond lopen, los van de snelwegen. De stad van de toekomst.<\/p>\n\n\n\n

Rond 1970 is vijftig hectare aan woningen verwaarloosd en gesloopt. Veertig woonblokken met daarin 12.000 inwoners zijn met de grond gelijk gemaakt. \u201cBewoners werden een nieuwe sociale huurwoning beloofd, maar die zijn pas vijf jaar later opgeleverd. Dat is geen vervanging, dat is uitzetting\u201d, vertelt Joris Sleebus in een koffietentje aan het Simon Bolivarplein in Brussel. Het enorme station Brussel-Noord, het drukste station van Belgi\u00eb torent boven ons uit. Tegenover het station staan de drie WTC-torens. Sleebus is veertig jaar lang stadsgids geweest in Brussel en de Noordwijk. Hij is nu met pensioen, maar verdiept zich nog altijd in de geschiedenis van de wijk<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Het kolossale station Brussel-Noord. Het is het drukste station van Belgi\u00eb.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Het Amsterdamse blad Wonen-TA-BK schreef in 1975, het jaar dat Sleebus met zijn werk als gids begon, over de onteigeningen in de Noordwijk.\u00a0\u201cDe wijkbewoners werden stelselmatig en onverbiddelijk op straat gezet. Wie dorst te dralen kon de meest onwaarschijnlijke dingen verwachten.\u201d En dan:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Via de kelder<\/h2>\n\n\n\n

Het Manhattanplan is nooit helemaal voltooid. De gesloopte terreinen hebben jarenlang braak gelegen, in een periode waar elke potenti\u00eble huurder van kantoorruimte gemakkelijk aan ruimte in een andere gemeente kwam. De enorme beoogde snelwegen zijn altijd een droom gebleven, en maar een deel van de torens zijn ook echt gerealiseerd. Het Brusselse Manhattan dat w\u00e9l gebouwd is trekt zich niets aan van de buitenwereld. De boulevard naar Istanbul en Lissabon is gewoon aangelegd terwijl de rest van die snelweg ontbreekt, en de ingangen van het World Trade Center vind je inderdaad 13 meter boven de grond. Joris Sleebus wijst naar de bruine betonnen plint van WTC-II. \u201cWat nu als entree gebruikt wordt, is feitelijk de kelder\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Golden Sixties<\/h2>\n\n\n\n

Volgens Sleebus kon dit zich alleen maar voltrekken in de golden sixties: de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog is voltooid, er worden sociale stelsels van jewelste opgetuigd en Europa groeit weer. \u201cDe generatie die toen aan de macht was had een oorlog, fascisme en crisis meegemaakt. Zij hadden niets van waarde om op terug te kijken: er was alleen maar toekomst. Er moest afgerekend worden met het verleden en alles wat ze representeerde. Ook tot ver buiten Belgi\u00eb werd het erfgoed van de 19e eeuw met de grond gelijk gemaakt. Wat oud en historisch was verdiende geen waardering. Ik ben van de generatie daarna \u2013 en vind dat walgelijk. Als ik cli\u00ebnten uit die generatie langs een klassiek stukje Brussel gidste kreeg ik hoongelach terug. \u2018Ach jongen, verveel ons niet met die oude troep.\u2019\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Een flatgebouw met muurschildering, gebouwd ter vervanging van de oude woningen in de Noordwijk.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

(Sociale) vernietiging<\/h2>\n\n\n\n

\u201cWat er hier in de Noordwijk gebeurt is, is een sociaal drama tot-en-met\u201d, volgens Sleebus. \u201cNu nog word ik aangesproken door ouderen die toen weggestuurd zijn. \u2018Weet u nog?\u2019\u201d
Van de ooit zo sociale Noordwijk is niets meer over, zegt ook socioloog en emeritus hoogleraar aan de KU Leuven Albert Martens. Hij houdt zich al sinds zijn studententijd, toen hij er woonde, bezig met de strijd van de burgers tegen de slopende overheid. \u201cMaar een 17 procent van de toenmalige inwoners heeft nieuwe woonruimte in de wijk gekregen. Dat is verre van genoeg. Als de sociale constructie van een wijk eenmaal vernietigd is, krijg je dat niet zomaar weer terug.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Sleebus: \u201cWie nu in deze vervangwoningen leeft, is laag opgeleid, migrant. Ze zijn niet verbonden met elkaar. De Antwerpsesteenweg was de slagader van de wijk. Die slagader is halverwege afgeknipt. Wat er overblijft van de straat zijn etalages met gordijnen en woonkamers erachter. De plekken waar mensen elkaar ontmoeten \u2013 in de rij bij de bakker, aan de poort van de school \u2013 zijn verdwenen.\u201d Martens vergelijkt een sociale wijk met het menselijk lichaam. \u201cDe dynamische constructie van het lichaam gebeurt uiteindelijk vanuit de cellen die je hebt. Als je die cellen verwaarloost, komt die constructie nooit tot stand in je stad, of wijk.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Net ten noorden van het centrum van Brussel, voorbij waar ooit de middeleeuwse stadswal stond, lag een eeuw lang de volkse Noordwijk. Van oorsprong was het een arbeiderswijk die profiteerde van de goede bereikbaarheid per spoor en het Brussel-Charleroikanaal. De braderiefeesten op de Antwerpsesteenweg, de \u2018slagader\u2019 van de wijk, waren wereldberoemd in Brussel. Gastarbeiders werden […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":718,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11,14],"tags":[],"class_list":["post-845","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fotografie","category-studie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/845","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=845"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/845\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":915,"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/845\/revisions\/915"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/718"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=845"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=845"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nigelvanschaik.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=845"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}